ΙΩΑΝΝΗΣ Μ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ: Η ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
Στις 17 Απριλίου συμπληρώθηκε πενταετία
από την προηγούμενη αναθεώρηση. Η ημερομηνία αυτή είναι
καθοριστική διότι σύμφωνα με το Σύνταγμα (άρθρο 110
παρ. 6) μόνο μετά τη συμπλήρωση του χρόνου αυτού είναι
δυνατή η έναρξη της διαδικασίας για μια νέα αναθεώρηση.
Και αυτό μεν προβλέπει η συνταγματική
επιταγή. Προκύπτει όμως το κατ' εξοχήν πολιτικό ερώτημα
κατά πόσον η πρωτοβουλία του Πρωθυπουργού να εξαγγείλει
την πρόθεση της Κυβερνήσεώς του για την έναρξη μιας
νέας αναθεωρητικής διαδικασίας, μόλις πέντε χρόνια μετά
την ολοκλήρωση της προηγουμένης, ήταν επιβεβλημένη.
Η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από
χαμένες ευκαιρίες. Η τελευταία συνταγματική αναθεώρηση
δεν θα μπορούσε να διαφέρει. Και τούτο παρά το γεγονός
ότι αυτή υπήρξε μοναδική στην σύγχρονη ιστορία σε ότι
αφορά τα πολιτικά ήθη που τη συνόδευσαν, στοιχείο που
εξασφάλισε συνθήκες πλήρους πολιτικής ομαλότητας, χωρίς
εξάρσεις παθών και αλλοιώσεις της δημοκρατικής διαδικασίας.
Ωστόσο, δεν μπορεί να μην επισημάνει
κανείς ότι και σε αυτήν ακόμη την αναθεώρηση έπαιξαν
τον ρόλο τους οι παραδοσιακές στρεβλώσεις του πολιτικού
μας συστήματος. Μολονότι υπήρξαν οι πολιτικές προϋποθέσεις
για να καταρτισθεί ένα Σύνταγμα εναρμονισμένο με τις
κοινωνικές ανάγκες και τις πολιτικές τάσεις του 21ου
αιώνα, το προϊόν της αναθεωρήσεως δεν ξέφυγε από την
πεπατημένη. Δεν συνέλαβε τα μηνύματα των καιρών, πολλώ
δε λιγότερο πιθανές λύσεις για τα μεγάλα προβλήματα
της εποχής μας. Αντ' αυτού προέκυψε ένα Σύνταγμα "διαχείρισης",
ένα Σύνταγμα που περιορίστηκε στην επίλυση τρεχούσης
φύσεως προβλημάτων, χωρίς φιλοδοξία και μακροχρόνια
προοπτική. Σε ορισμένα μάλιστα σημεία υπήρξε και ένα
Σύνταγμα φλύαρο, εφόσον, χωρίς να ρυθμίζει πολλά σημαντικά
ζητήματα, αναλώθηκε στην ρύθμιση αρκετών ησσόνων θεμάτων
που δεν ήταν καν απαραίτητο να περιβληθούν τον μανδύα
συνταγματικής διατάξεως. Ο χρόνος και η ενέργεια που
εξοικονομήθηκαν από την παράλειψη ή περιθωριοποίηση
καίριων πτυχών απορροφήθηκε από τις αδηφάγες γραφειοκρατικές
διαδικασίες και λεπτομερειακές ρυθμίσεις που περιέβαλαν
τις αναθεωρηθείσες διατάξεις πράγμα αδιανόητο για καταστατικό
χάρτη. Κάθε άλλο παρά αβάσιμος ήταν, επομένως, ο χαρακτηρισμός
της αναθεωρήσεως ως 'άνευρης', 'πενιχρής σε αποτελέσματα',
'περιστασιακής' και 'ιδιαζόντως περιορισμένης'.
Θα ήταν όμως άδικο οι παρατηρήσεις αυτές
να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι η προηγούμενη αναθεώρηση
υπήρξε ένα αποτυχημένο εγχείρημα. Διότι είναι δεδομένο
ότι αρκετές θετικές ρυθμίσεις (ιδίως οι αναφερόμενες
στα ατομικά δικαιώματα) περιβλήθηκαν συνταγματική ισχύ.
Όμως η νέα αναθεώρηση μπορεί να ανοίξει το δρόμο για
μια σύγχρονη και προσανατολισμένη στο μέλλον συνταγματική
δημοκρατική τάξη, εφόσον βέβαια αξιοποιηθεί με σύνεση,
σωστό προγραμματισμό και ευρεία πολιτική και κομματική
συναίνεση. Και οι τρεις παράγοντες είναι απαραίτητοι
για να υπερβούμε την συνήθη μικροκομματική ταύτιση του
συνταγματικού κειμένου με τα συμφέροντα συγκεκριμένων
συστημάτων εξουσίας.
Κατά τη δική μου εκτίμηση η νέα αναθεώρηση
δεν θα πρέπει να περιορισθεί σε βελτίωση μόνο των υφισταμένων
διατάξεων. Αλλά θα πρέπει, με φαντασία και τόλμη, να
προχωρήσει σε βαθιές τομές με μοναδικό στόχο την ουσιαστική
βελτίωση της λειτουργίας του πολιτεύματος.
Άλλωστε αυτή υπήρξε η κύρια αιτία που
με οδήγησε να δημοσιοποιήσω τις προτάσεις μου. Αλλά
και η ενεργός συμμετοχή μου, ως γενικού εισηγητή της
μειοψηφίας, στις εργασίες των Βουλών του 1993 και του
1996 καθώς και στη Βουλή του 2000, που διαμόρφωσε τελικά
το Σύνταγμα που ισχύει σήμερα, μου δημιουργεί την πρόσθετη
υποχρέωση να συγκεντρώσω, ύστερα από νεώτερη επεξεργασία,
σε ενιαίο κείμενο, τις απόψεις μου που κατά καιρούς
έχω διατυπώσει.
Στην εργασία που κρατάτε στα χέρια σας
θίγονται μεταξύ άλλων ορισμένα (όχι όλα) θέματα για
τα οποία ο Πρωθυπουργός έχει ήδη εκδηλώσει την πρόθεσή
του να περιλάβει στην πρόταση αναθεωρήσεως, την οποία
η Νέα Δημοκρατία θα καταθέσει, όπως η αύξηση του αριθμού
των βουλευτών επικρατείας, η ίδρυση μη κρατικών-μη κερδοσκοπικών
ΑΕΙ, ο περιορισμός της βουλευτικής ασυλίας, η ποινική
ευθύνη των υπουργών, η αλλαγή του τρόπου επιλογής της
ηγεσίας της Δικαιοσύνης, κ.ά.
Περιλαμβάνει όμως και θέματα τα οποία
δεν έχουν μέχρι σήμερα θιγεί όπως η καθιέρωση ασυμβιβάστου
βουλευτικού και υπουργικού αξιώματος, η ίδρυση Συμβουλίου
της Δημοκρατίας, τα λαϊκά δημοψηφίσματα, η τροποποίηση
της διαδικασίας αναθεωρήσεως του Συντάγματος κ.ά.
Για ορισμένα από τα θέματα αυτά έχω
ήδη δημοσιοποιήσει τις απόψεις μου με αγορεύσεις στη
Βουλή, με κείμενά μου (βλ. Ι. Βαρβιτσιώτη, Συνταγματικοί
Προβληματισμοί, Αθήνα 1993 και Ι. Βαρβιτσιώτη, Η Ελλάδα
μπροστά στο 2000, Αθήνα, 1998, και πρόσφατα στο συλλογικό
έργο Πέντε χρόνια μετά την αναθεώρηση του 2001. Αποτίμηση
και προτάσεις για μια νέα συνταγματική μεταρρύθμιση,
επιμ. Ξ. Κοντιάδη, Αθήνα 2006), αλλά και με αρθρογραφία
και συνεντεύξεις μου στον ημερήσιο τύπο.
Δεν γνωρίζω αν οι σκέψεις αυτές θα ευτυχήσουν
να έχουν ευρύτερη απήχηση. Θεωρώ, όμως, ότι ο ανοικτός
και γόνιμος δημόσιος διάλογος είναι βασική λειτουργία
της δημοκρατίας, αλλά και οι αντιπαραθέσεις που μπορεί
να υπάρξουν αποτελούν το πρώτο σκαλοπάτι για να γεννηθούν
νέες ιδέες και λύσεις για το σήμερα και το αύριο.
Και μια τελευταία σκέψη: ο αναθεωρητικός
νομοθέτης θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του την ανάγκη
εναρμόνισης του Συντάγματός μας με το κοινοτικό δίκαιο,
αλλά και τη νομολογία τόσο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου
των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων όσο και του Δικαστηρίου των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για να αποφευχθεί η επανάληψη
δυσμενών εξελίξεων όπως συνέβη στο πρόσφατο παρελθόν
με τη διάταξη του άρθρου 14 παρ. 9 που αναφέρεται στο
βασικό μέτοχο.
Η εργασία αυτή, όπως πιθανώς θα έχετε
ήδη παρατηρήσει, αφιερώνεται στη μνήμη του Γεωργίου
Ι. Ράλλη, όχι μόνο για να τιμηθεί ένας μεγάλος πολιτικός
που καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του τήρησε με ευλάβεια
τις συνταγματικές επιταγές, αλλά και διότι οι σκέψεις
που ακολουθούν αποτέλεσαν αντικείμενο μακρών συζητήσεων
μεταξύ μας. Εκείνος μάλιστα με παρότρυνε να τις παρουσιάσω
εκ νέου.
Θα ήταν παράλειψή μου αν δεν εξέφραζα
τις ευχαριστίες μου προς τις συνεργάτιδές μου Θεώνη
Σκούρτα και Βίκη Ευγενίου για τη συμβολή τους στην επιμέλεια
του κειμένου. Ακόμη θερμές ευχαριστίες οφείλω στο γιο
μου Κωνσταντίνο για τη φιλοτέχνιση του εξωφύλλου. Τέλος
θερμές ευχαριστίες οφείλονται στους κυρίους Αντ. Σάκκουλα
και Αδ. Αμανίτη του εκδοτικού οίκου Αντ. Ν. Σάκκουλα
που πρόθυμα ανέλαβαν την εκδοτική ευθύνη.
Αθήνα, Μάιος 2006
Ιωάννης Μ. Βαρβιτσιώτης
|
