ΕΥΑΝΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΒΕΡΩΦ - ΤΟΣΙΤΣΑΣ 1908-1990
Πολιτική Βιογραφία
Πρόλογος: Ιωάννης Μ. Βαρβιτσιώτης

Με το βιβλίο αυτό, το Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής εγκαινιάζει μια σειρά βιογραφιών, που αναφέρονται στη ζωή και την πολιτική δράση σημαντικών πολιτικών του φιλελεύθερου χώρου. Σκοπός της σειράς είναι η ενθάρρυνση της μελέτης της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, αλλά και η ανάδειξη της συμβολής πολιτικών που διέπλασαν τις βασικές επιλογές της φιλελεύθερης παράταξης και της χώρας γενικότερα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ινστιτούτο κάνει σήμερα μία στροφή σε μία "προσωποπαγή" θεώρηση της ιστορίας και της πολιτικής. Άλλωστε, οι υπόλοιπες εκδοτικές δραστηριότητές του δείχνουν τη σημασία που αποδίδει στην έρευνα και στην προσεκτική παρακολούθηση των γενικότερων οικονομικών και κοινωνικών δεδομένων που καθορίζουν την πορεία της χώρας. Αλλά, παράλληλα με αυτά, η μελέτη του ρόλου των προσώπων συμπληρώνει την προσπάθειά μας. Μετά τη βιογραφία του Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, θα ακολουθήσουν οι βιογραφίες του Παναγή Παπαληγούρα και του Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου, δύο άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων που σφράγισαν με τη δράση τους, στο πλευρό του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τη σύγχρονη ελληνική πολιτική.
Γνώρισα τον Ευάγγελο Αβέρωφ στην πολιτική και είχα την ευκαιρία να εκτιμήσω από κοντά το ήθος και τις ικανότητες του ανδρός. Εξελέγην για πρώτη φορά στη Βουλή των Ελλήνων το 1961, όταν ο Αβέρωφ ήταν υπουργός Εξωτερικών. Ως τη δικτατορία, νέος ακόμη βουλευτής εγώ, υπουργός και βασικό στέλεχος του κόμματος ο Αβέρωφ, δεν έτυχε να συνεργαστούμε.
Η στενή συνεργασία μας, που διήρκεσε πολλά χρόνια, ξεκίνησε μέσα στη δικτατορία και κυρίως μετά τον τερματισμό της πολύμηνης κράτησής μου από τον ΕΣΑ. Τότε, ο Ευάγγελος Αβέρωφ στην προσπάθειά του για τον τερματισμό της πολιτικής ανωμαλίας, υποστήριζε την "πολιτική της γέφυρας" πιστεύοντας ότι είναι η μόνη εφικτή λύση για την αποκατάσταση της νομιμότητας. Για την αποτελεσματικότητα της πολιτικής αυτής είχα επανειλημμένα διατυπώσει τις έντονες επιφυλάξεις μου. Διότι πίστευα ότι επιδίωξη των συνταγματαρχών ήταν η διαιώνιση της παραμονής τους στην εξουσία και τα οποιαδήποτε ανοίγματα τα οποία θα έκαναν, αυτόν τον στόχο θα υπηρετούσαν. Λίγο αργότερα ο Ε. Αβέρωφ αντιλήφθηκε το μάταιον της προσπάθειάς του και ακολούθως συμμετέσχε ενεργώς στο κίνημα του Ναυτικού, μετά την αποτυχία του οποίου συνελήφθη από τις στρατιωτικές αρχές.
Με τον Ευάγγελο Αβέρωφ συνυπηρετήσαμε -υπουργός Εθνικής Αμύνης αυτός, υφυπουργός Εσωτερικών εγώ- στην κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, στις κρίσιμες μέρες της αποκατάστασης της Δημοκρατίας. Μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 1974, ανέλαβα στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας το υφυπουργείο των Εξωτερικών και από τον Φεβρουάριο του 1975 το υπουργείο Εμπορίου. Στην περίοδο αυτή, η συνεργασία μας εντάθηκε, καθώς το υπουργείο Εμπορίου ήταν αρμόδιο και για τις προμήθειες των Ενόπλων Δυνάμεων. Είχα τότε την ευκαιρία να δω από κοντά το τιτάνιο έργο της ανασύνταξης των Ενόπλων Δυνάμεών μας, το οποίο έφεραν σε πέρας με αποφασιστικότητα και συνέπεια ο Καραμανλής και ο Αβέρωφ.
Στήριξα, επίσης, τη μεγάλη του προσπάθεια για την ανασυγκρότηση του κόμματος, μετά την εκλογή του ως αρχηγού της Νέας Δημοκρατίας. Υπό τη δική του προεδρία υπηρέτησα ως επικεφαλής της νεοσυσταθείσας Κεντρικής Επιτροπής περιφερειακής οργάνωσης. Ο ίδιος ο Αβέρωφ απέδιδε μεγάλη σημασία στον οργανωτικό τομέα, στον οποίο πράγματι η Νέα Δημοκρατία παρουσίαζε κενά. Η προσπάθεια που κάναμε τότε, δημιούργησε τις βάσεις για την κινητοποίηση των δυνάμεων της παράταξης και για τη νίκη της στις εκλογές του 1989 και 1990.
Αλήθεια, όμως, τι ήταν ο Ευάγγελος Αβέρωφ; Διανοούμενος ή πολιτικός; Αγρότης ή ευπατρίδης; Οραματιστής ή άνθρωπος της δράσης; Ονειροπόλος, με έντονες καλλιτεχνικές ευαισθησίες, ή πραγματιστής πολιτικός;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη. Γιατί όλες αυτές οι ιδιότητες συνιστούσαν την πολύπλευρη προσωπικότητά του. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ διακατεχόταν από απέραντη αγάπη για την Ελλάδα και τον λαό της. Παράλληλα, διέθετε πολιτικό θάρρος που τον οδηγούσε να αγνοεί το όποιο πολιτικό κόστος. Υπήρξε ο πολιτικός που ο Κωνσταντίνος Καραμανλής σε δύο κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης πολιτικής μας ιστορίας του εμπιστεύθηκε νευραλγικούς τομείς. Υπουργός Εξωτερικών στην περίοδο 1958-1961 και υπουργός Εθνικής Άμυνας στην μεταπολίτευση από το 1974 έως το 1981.
Η δημοσίευση του ανά χείρας βιβλίου, έγινε δυνατή χάρη στη βοήθεια του Ιδρύματος Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, της Τατιάνας Αβέρωφ-Ιωάννου και του Σωτήρη Ιωάννου, προς τους οποίους θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου. Το Ίδρυμα Αβέρωφ είχε ήδη δημοσιεύσει ένα βιβλίο για τη ζωή του ιδρυτή του, το οποίο κάλυπτε τόσο την πολιτική του δράση, όσο και το λογοτεχνικό του έργο και την πνευματική και οικονομική δημιουργία του στο Μέτσοβο. Έδωσε, όμως, την άδεια να χρησιμοποιήσουμε ως βάση το κείμενο του Ε. Χατζηβασιλείου, που αναφερόταν στην πολιτική σταδιοδρομία του Αβέρωφ, και ευγενώς μας παραχώρησε το δικαίωμα να δημοσιεύσουμε φωτογραφίες από το φωτογραφικό αρχείο του. Ο κ. Χατζηβασιλείου συμπλήρωσε το αρχικό κείμενο, το ενημέρωσε με νέα στοιχεία και βιβλιογραφία και κάλυψε πρόσθετα θέματα, ώστε να παρουσιαστεί εδώ στην αυτοτελή μορφή του.
Εγκαινιάζοντας τη σειρά των βιογραφιών, το Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής ελπίζει όχι μόνο να συνεισφέρει στην ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας, αλλά και να συμβάλει στην πληρέστερη κατανόηση της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Άλλωστε, στην επαρκή κατανόηση του παρελθόντος θα βασιστεί η χώρα για την πρόοδό της στο μέλλον.